Polish English French German Italian Japanese Lithuanian Portuguese Russian Spanish

METODA OCENY POTENCJAŁU KOMERCYJNEGO (PK)

Ważnym i nieodzownym elementem kompleksowej oceny opracowywanych rozwiązań jest oszacowanie ich potencjału komercyjnego na kolejnych etapach rozwoju.

Dostępne aktualnie instrumenty, pomimo ich stałego rozwoju i doskonalenia, nie uwzględniają w oczekiwanym stopniu specyfiki procesów opracowywania, wdrażania i komercjalizacji rozwiązań o charakterze innowacyjnym, będących często jednostkowym rezultatem projektów badawczo-rozwojowych [1]. Głębokiej analizy wymaga także problem niskiego poziomu komercjalizacji wyników prac badawczo-rozwojowych realizowanych w obszarach specjalistycznych, ukierunkowanych na opracowanie i jednostkowe wdrożenia unikatowych rozwiązań, bardzo często charakteryzujących się wysokim poziomem innowacyjności [2]. Wyniki przeprowadzonych badań własnych i analiz wskazują na brak rozwiązań o charakterze systemowym, w szczególności jednolitych i zarazem zintegrowanych metod i narzędzi do oceny potencjału komercyjnego rozwiązań planowanych do uzyskania w ramach projektów badawczo-rozwojowych, na etapie składania wniosku o dofinansowanie ze środków publicznych, jak również w trakcie realizacji i po jej zakończeniu.

Przeprowadzona analiza literaturowa [3], [4], [5], [6] wykazała, że metody wykorzystywane w ewaluacji strategicznych programów badawczych nie uwzględniają w dostatecznym stopniu wielu istotnych aspektów dotyczących np. zapotrzebowania rynkowego na dane rozwiązanie i potencjalnych korzyści dla producentów i odbiorców wynikających z zastosowania rozwiązania, obszarów zastosowań nowego rozwiązania w gospodarce, rozwiązań konkurencyjnych występujących na rynku, czy odpowiedniego zabezpieczenia praw własności intelektualnej a także zmienności koniunktury i poziomu innowacyjności w trakcie, zwykle długotrwałej realizacji projektu. W rezultacie, do analizy aspektów rynkowych, technologicznych, czy ekonomicznych, częstą praktyką jest wykorzystywanie metod intuicyjnych oraz metod stosowanych w praktyce zarządzania strategicznego (np. metody oceny punktowej, SWOT, metod portfelowych, benchmarking) [7]. W ocenie opracowywanego rozwiązania należy uwzględnić brak prostej współzależności pomiędzy poziomem innowacyjności a potencjałem komercyjnym. W obszarze badań naukowych obserwuje się sytuacje, gdzie opracowane rozwiązanie unikatowe o wysokim poziomie innowacyjności, dedykowane do specjalistycznych zastosowań, w aspekcie rynkowym prezentuje bardzo niski potencjał komercyjny uniemożliwiający jego wprowadzenie na rynek [8].

W literaturze przedmiotu prezentowane są nieliczne przykłady metod oceny potencjału komercyjnego, dotyczące wyników projektów badawczych. Zidentyfikowano m.in. zintegrowane eksperckie metody oceny subiektywnej i obiektywnej analizy faktów do identyfikacji potencjału komercyjnego rozwiązań innowacyjnych [9], [10] oraz metody oceny potencjału komercyjnego z wykorzystaniem komputerowych metod analizy informacji [11], [12]. Najczęściej wykorzystywane metody, służące do oceny potencjału komercyjnego nowych technologii: Quicklook i In-Depth [7], opracowane zostały w Uniwersytecie Teksańskim w Austin. Pierwsza z nich ułatwia szybką ocenę nowego rozwiązania oraz wskazuje na szanse jego komercjalizacji, podczas gdy druga metoda umożliwia przeprowadzenie pogłębionej analizy rozwiązania oraz zidentyfikowanie szans i zagrożeń związanych z procesem komercjalizacji [13].

Znaczenie realnej oceny potencjału komercyjnego jest podkreślane w strategicznych dokumentach rządowych [14], [15], [16], [17] oraz w pracach [18], [19], [20] dotyczących problematyki efektywności procesów transferu opracowywanych rozwiązań innowacyjnych do gospodarki, dlatego też w opracowaniu podjęto problem potencjalnego zwiększenia efektywności wdrożenia oraz komercjalizacji rozwiązań poprzez ich systematyczną ewaluację, wykorzystującą m.in. oryginalną metodę oceny potencjału komercyjnego rozwiązań technicznych.

Opracowana w Instytucie Technologii Eksploatacji – Państwowym Instytucie Badawczym metoda oceny potencjału komercyjnego (PK) jest elementem systemu kompleksowej oceny rozwiązań [21]. W metodzie zastosowano podejście systemowe, zakładające wykorzystanie zaawansowanych metody analizy i oceny potencjału komercyjnego rozwiązań oraz systematyczną ewaluację potencjału komercyjnego na kolejnych etapach realizacji prac badawczych i rozwojowych, począwszy od fazy koncepcji, poprzez opracowanie prototypu, wdrożenie i utrzymanie rozwiązania na rynku (rys. 1).

5 sdw

Rys. 1. Ocena potencjału komercyjnego na kolejnych etapach rozwoju rozwiązania

W założeniach metody, wynik oceny potencjału komercyjnego uzyskany w momencie zakończenia prac nad rozwiązaniem, bądź kilka lat po ich zakończeniu (ex-post, follow-up) może być podstawą do uruchamiania nowych projektów badawczych oraz przeprowadzania ewaluacji ex-ante w odniesieniu do koncepcji nowych innowacji technicznych.

Ewaluacja realizowanych przedsięwzięć badawczo-rozwojowych, uwzględniająca kompleksową ocenę opracowywanych rozwiązań w kolejnych fazach rozwoju, ma szczególne znaczenie w przypadku strategicznych programów badawczych, wymagających znacznych nakładów finansowych, dlatego tak istotna jest precyzyjna ocena rozwiązań technicznych opracowywanych w ramach programów strategicznych, przede wszystkim z ukierunkowaniem na ocenę potencjału komercyjnego rozwiązań. Taka ocena umożliwia m.in. przemieszczanie środków finansowych do projektów o wyższym potencjale komercyjnym.

 

Algorytm oceny potencjału komercyjnego

Ocena potencjału komercyjnego dotyczy następujących głównych obszarów: technologicznego, rynkowego, ekonomicznego i prawno-organizacyjnego.

Obszar technologiczny obejmuje kryteria odnoszące się do aspektów technicznych i technologicznych opracowywanych rozwiązań, m.in. do poziomu zaawansowania technologicznego rozwiązania, poziomu oryginalności rozwiązania w stosunku do innych istniejących na rynku, poziomu zużycia energii, bezpieczeństwa użytkowania, zagrożenia dla środowiska itp.

Obszar rynkowy obejmuje kryteria dotyczące popytu rynkowego na rozwiązanie, liczby przewidywanych egzemplarzy rozwiązania, skali i potencjalnego zakresu zastosowań rozwiązania w gospodarce. Bardzo ważnym elementem oceny jest analiza istniejących rozwiązań konkurencyjnych oraz możliwości pojawienia się na rynku nowych potencjalnie konkurencyjnych rozwiązań, a także wskazania czy i w jakim stopniu rozwiązanie odpowiada potrzebom potencjalnych użytkowników i czy mogą oni swobodnie nabyć rozwiązanie.

Obszar ekonomiczny obejmuje kompleks zagadnień dotyczących m.in.: wysokości posiadanych zasobów finansowych na opracowanie rozwiązania, opłacalności produkcji rozwiązania, kosztów jego upowszechniania wśród potencjalnych beneficjentów w stosunku do jego kosztów rynkowych, kosztów zapewnienia rozwiązaniu ochrony prawnej, kosztów utrzymania rozwiązania na rynku, ceny proponowanego rozwiązania w stosunku do rozwiązań istniejących, poziomu dochodów i korzyści beneficjentów w wyniku korzystania z rozwiązania. W ramach oceny w obszarze ekonomicznym przewidziano opcjonalnie przeprowadzenie szczegółowej analizy finansowej kosztów wytworzenia rozwiązania, kosztów bieżących, kosztów zakupu i korzyści wynikających z użytkowania rozwiązania.

Obszar prawno-organizacyjny uwzględnia kryteria dotyczące m.in. poziomu ochrony prawnej ocenianego rozwiązania, możliwości imitacji rozwiązania oraz zależności jego wdrożenia od zmian przepisów prawnych. Za istotne w tym obszarze uznano również kryteria odnoszące się do strategii wprowadzenia rozwiązania na rynek oraz strategii ubiegania się o certyfikaty i zezwolenia na wdrożenie rozwiązania.

Łącznie, we wszystkich obszarach oceny potencjału komercyjnego zastosowano 40 kryteriów w formie pytań kontrolnych.

Biorąc pod uwagę zróżnicowanie znaczenia poszczególnych kryteriów w ocenie potencjału komercyjnego, ustalono hierarchię ważności kryteriów wykorzystując metody analizy macierzy wpływów bezpośrednich. Na podstawie uzyskanych wyników, zweryfikowanych przez zespół ekspertów, przyjęto wartości wag dla kryteriów kluczowych i pomocniczych z przedziału od 1 do 5. Kryteriom kluczowym przyporządkowano wagi o wartościach 4 lub 5. Kryteriom o najniższym poziomie istotności przyporządkowano wagi o wartości 1. Jednocześnie wprowadzono zróżnicowane skale ocen, w zależności od hierarchii kryteriów:

  • skalę ocen 0–16 dla kryteriów, dla których wskazano wagi 4-5;
  • skalę ocen 0-4 dla kryteriów, dla których wskazano wagi 1-3.

W celu interpretacji uzyskanych wyników oceny, po przekształceniu na wartości procentowe (%), przyjęto następujące przedziały skali oceny potencjału komercyjnego:

  • bardzo wysoki (88%–100%),
  • wysoki (76%–87%),
  • średni (64%–75%),
  • niski potencjał komercyjny (52%–63%),
  • bardzo niski (< 52%).

Im osiągnięty wynik oceny jest wyższy, tym niższe jest ryzyko niepowodzenia wdrożenia i wyższe prawdopodobieństwo komercjalizacji rozwiązania w gospodarce i uzyskania pozytywnych wyników jego aplikacji.

Założono, że oceny potencjału komercyjnego innowacyjnych rozwiązań dokonuje zespół ekspertów złożony ze specjalistów z danej dziedziny, wykorzystując opracowany do tego celu autorski program komputerowy. Skład zespołu obejmuje także specjalistów z dziedziny marketingu, ekonomii i prawa.

Opracowana metoda umożliwia badanie poziomu potencjału komercyjnego rozwiązań na różnych etapach jego rozwoju. Ponadto, metoda pozwala na prowadzenie analiz porównawczych w odniesieniu do ocen uzyskiwanych na wcześniejszych etapach tworzenia rozwiązania innowacyjnego. Analizy porównawcze są niezbędnym elementem oceny potencjału komercyjnego, gdyż czynnik czasu znacząco wpływa na zmiany potencjału komercyjnego danego rozwiązania, zwykle go obniżając.

 

System informatyczny

Ocena potencjału komercyjnego jest realizowana z wykorzystaniem oryginalnego programu komputerowego opracowanego w ITeE–PIB. Interfejs użytkownika zaprojektowano w postaci aplikacji internetowej, udostępnianej z wykorzystaniem przeglądarki internetowej.

Program automatycznie generuje wyniki oceny według wprowadzonego algorytmu. Ocena rozwiązania jest zapisywana w bazie danych. Wygenerowany arkusz oceny może być wydrukowany w postaci raportu z bazy danych i zapisany do pliku w formacie PDF.

Po upływie założonego czasu (w weryfikacji stosowany okres półroczny) możliwe jest ponowne przeprowadzenie oceny oraz porównanie uzyskanych wyników. Analizy porównawcze umożliwiają wykazanie, czy potencjał komercyjny rozwiązania wzrósł, obniżył się, czy też pozostaje na stałym poziomie.

W przypadku potrzeby monitorowania znacznej liczby projektów, np. realizowanych w ramach programów strategicznych, ważne informacje o ogólnym zaawansowaniu prac mogą być uzyskane na podstawie łącznej analizy zebranych wyników ocen. Wykorzystując pakiet Excel opracowywane są statystyki prezentujące potencjał komercyjny opracowywanych rozwiązań w ujęciu globalnym lub z podziałem na grupy tematyczne i kategorie rozwiązań, jak również z uwzględnieniem okresu analizy wskazując jednocześnie zaobserwowane trendy zmian. Zestawienie wyników czterech etapów oceny potencjału komercyjnego rozwiązań stanowiących rezultat Programu Strategicznego przedstawiono na rys. 2. Obwiednie wykresów kolumnowych przedstawiają kształtowanie się rozkładów potencjału komercyjnego na kolejnych etapach realizacji prac. Z przedstawionego wykresu wynika, że w okresie pomiędzy kolejnymi ocenami nastąpił przyrost liczby realizowanych rozwiązań o wyższym potencjale komercyjnym. Jednocześnie zmalała liczba rozwiązań prezentujących najniższe poziomy potencjału komercyjnego.

wykres sdw 2

Rys. 2. Przykładowe wybrane wyniki oceny potencjału komercyjnego rozwiązań opracowywanych w ramach Programu Strategicznego

Opracowana metoda oceny potencjału komercyjnego umożliwia identyfikację szans i zagrożeń w zakresie wdrożenia oraz komercjalizacji rozwiązań innowacyjnych do gospodarki. Stanowi narzędzie wspomagające proces decyzyjny dla organizacji realizującej program strategiczny odnośnie kontynuacji, bądź wstrzymania prac nad opracowaniem rozwiązania w przypadku, gdy wynik przeprowadzonej oceny wskazuje na brak potencjału komercyjnego lub gdy potencjał komercyjny jest bardzo niski. Ponadto, wyniki oceny potencjału komercyjnego mogą stanowić bazę dla ewaluacji ex-ante nowo uruchamianych projektów badawczych poprzez wskazanie, które kierunki badawcze należy kontynuować, a z których należy zrezygnować.

Efektywność metody zweryfikowano na podstawie oceny ponad 170 rozwiązań stanowiących rezultat Programu Strategicznego „Innowacyjne Systemy Wspomagania Technicznego Zrównoważonego Rozwoju Gospodarki”.

 

Łopacińska L., Belina B., Karsznia W.

Bibliografia

  1. Tamowicz P.: Jak skomercjalizować pomysł? Poradnik dla twórców. Opracowanie sporządzone na zamówienie Ministerstwa Gospodarki Gdańsk 2009.
  2. Przedsięwzięcie pilotażowe NCBiR pn. „Publiczno-prywatne wsparcie komercjalizacji wyników prac badawczo-rozwojowych z udziałem funduszy kapitałowych”; http://www.ncbir.pl/gfx/ncbir/pl/defaultaktualnosci/144/1581/1/zalozenia_przedsiewziecia.pdf.
  3. Jakobsen L., Erdal T., Knudsen P. E., Hvidberg M.: Evaluation of the Programme for Interdisciplinary Materials Research Consortia. Oxford Research, 2002.
  4. Mazurkiewicz A.: Doskonalenie systemów rozwoju innowacyjności w produkcji i eksploatacji w latach 2004-2008. Raport. ITeE-PIB 2006.
  5. Koponen P., Kajander J.K., Kuusisto M.: FinNano programme: Intermediate evaluation, Helsinki, 2008.
  6. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości: Ocena efektywności i skuteczności programu Bon na innowacje, Warsaw, 2010.
  7. Gwarda-Gruszczyńska E.: Quicklook™ jako metoda oceny potencjału komercyjnego innowacji i technologii Acta Universitatis Lodziensis Folia Oeconomica 234, 2010.
  8. Pilitowski B.: System komercjalizacji nowoczesnych technologii. Projekt MNiSzW pn. ”Nauka + Partnerstwo + Innowacyjność = Sposób na biznes” z programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Kreator Innowacyjności – wsparcie innowacyjnej przedsiębiorczości akademickiej”; Gdański Park Naukowo-technologiczny; Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna Sp. z o.o.), Gdańsk – Toruń 2010.
  9. Lucheng H., Yafei L., Feifei W.: A Conceptual Framework of Identifying the Commercialization Potential of Emerging Technology Based on Subjective Judgment and Objective Fact. Management Science and Engineering, Portland, http://ieeexplore.ieee.org/xpl/mostRecentIssue.jsp?punumber=4349300 2007.
  10. Ji-wu W., Lu-cheng H., Li jian, Wen-guang W.: An Integrated Method for Commercialization Potential Evaluation of Emerging Technology Based on TFA. Management Science and Engineering, Portland, 2007.
  11. Hongjun W., Xiaofei Z., Rui L., Guiwu W.: An Approach to Potential Evaluation of Emerging Technology Commercialization with Uncertain Linguistic Information. Journal of Convergence Information Technology, No 7/2007.
  12. Rui L., Xiaofei Z., Hongjun W., Guiwu W.: Model for Potential Evaluation of Emerging Technology Commercialization with Hesitant Fuzzy Information. Journal of Convergence Information Technology, No 4/2007.
  13. Davila T., Epstein M.J., Shelton R.: Making Innovation Work. How to Manage It, Measure It and profit from It, Wharton School Publishing, New Jersey, 2006. [in:] Gwarda-Gruszczyńska E.: Quicklook™ jako metoda oceny potencjału komercyjnego innowacji i technologii Acta Universitatis Lodziensis Folia Oeconomica 234, 2010.
  14. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia na lata 2007-2013; Program Operacyjny „Innowacyjna Gospodarka”. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warsaw 2006.
  15. Krajowy Program Badań Naukowych i Prac Rozwojowych (KPBNiPR); Kierunki zwiększania innowacyjności gospodarki na lata 2007-2013; Założenia polityki naukowej i naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa do 2020 r.
  16. Belina B.: Strategiczne programowanie rozwoju innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki. Problemy Eksploatacji no 2/2008. ITeE-PIB, Radom, 2008.
  17. Program „Horyzont 2020 - program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji”; Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (2014-2020); Brussels, 30.11.2011.
  18. Bandarian R.: Evaluation of commercial potential of a new technology at the early stage of development with fuzzy logic. Journal of Technology Management & Innovation, Vol. 2, no 4, 2007.
  19. Jain R.K., Martyniuk A.O, Harris M.M., Niemann R.E., Woldman K.: Evaluating the commercial potential of emerging technologies. International Journal Technology Transfer and Commercialization, Vol. 2, no 1, 2003.
  20. Martyniuk A.O., Jain R.K., Stone H.J.: Critical success factors and barriers to technology transfer: case studies and implications. International Journal Technology Transfer and Commercialization, Vol. 2, no 3, 2003.
  21. Mazurkiewicz A., Poteralska B.: System of a complex assessment of technological innovative solutions. Maintenance Problems, 4/2012, pp. 5-22.

 

Platforma INFormatyczna wspomagająca funkcjonowanie sieciowych organizacji działających na rzecz skutecznej transformacji i transferu
wyników badań naukowych do praktyki gospodarczej

Ta strona używa cookie. Korzystając z tej strony wyrażasz zgodę na używane cookie zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Zrozumiałem
Joomla 1.7 templates.
Joomla 2.5