Polish English French German Italian Japanese Lithuanian Portuguese Russian Spanish

 

“Creativity is thinking up new things. Innovation is doing new things.” — Theodore Levitt

Wstęp – definicje konkurencyjności i innowacyjności

Konkurencyjność gospodarki to zdolność do tworzenia większego bogactwa niż konkurenci na rynku światowym [World Competitiveness Yearbook IMD 2006[1]].

Według M. E. Portera konkurencyjność państwa zależy od zdolności krajowego przemysłu do innowacji [Porter 1990[2]].

 

Innowacja to wdrożenie nowego lub znacząco udoskonalonego produktu (wyrobu, usługi, procesu, metody marketingowej lub organizacyjnej) w praktyce gospodarczej [Podręcznik Oslo 2005[3]]. 

Natomiast innowacyjność to skłonność i zdolność do tworzenia nowych i doskonalenia istniejących produktów i procesów technologicznych oraz nowych systemów organizacji i zarządzania, a także innych zmian (twórczych i imitacyjnych), które prowadzą do powstania nowych wartości w gospodarce i adaptacji zagranicznych osiągnięć naukowo-technicznych [Marciniak 2010[4]].

Poziom jakości, nowoczesności oraz zaawansowanie technologiczne dóbr to czynniki, które w głównej mierze wpływają na zdobycie przez przedsiębiorstwa przewagi konkurencyjnej na rynku globalnym.

Tematyka badań

Poza zdolnością do konkurowania na rynkach międzynarodowych poprzez eksport i bezpośrednie inwestycje zagraniczne, konkurencyjność należy także rozpatrywać jako zdolność do zapewnienia warunków dla przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych do generowania wartości ekonomicznej, m. in. poprzez odpowiednią politykę innowacyjną, dostosowaną do uwarunkowań społeczno-ekonomicznych kraju.

Krajowa polityka, która adekwatnie do zdolności innowacyjnych przedsiębiorstw i skutecznie adresuje wyzwania i bariery związane z  poprawą konkurencyjności gospodarki wpisuje się w realizowaną w UE strategię inteligentnych specjalizacji [Foray et al. 2012[5]].

W związku z powyższym przedmiot analiz stanowią działania podejmowane w sektorze publicznym w celu intensyfikacji procesów innowacyjnych w gospodarce.

Główne etapy prac obejmują:

  • -        Analizę poziomu i trendów innowacyjności wybranych gospodarek,
  • -        Analizę narzędzi polityki innowacyjnej wybranych krajów,
  • -        Opracowanie rekomendacji dla Polski związanych z wprowadzeniem nowych lub modyfikacją aktualnie stosowanych narzędzi wsparcia innowacyjności.

Analizą objęto trzy grupy krajów:

  •    gospodarki o najwyższej pozycji innowacyjnej[6] i konkurencyjnej[7] i reprezentujące je: Szwecję, Szwajcarię, Stany Zjednoczone,
  •    gospodarki o najwyższym poziomie PKB i PKB na mieszkańca i reprezentujące je: Niemcy, Wielką Brytanię, Francję, Holandię,
  •    gospodarki o najbardziej intensywnej dynamice wzrostu poziomu PKB i PKB na mieszkańca i reprezentujące je: Chiny, Indie, Rosję, Czechy, Polskę.

 

Indeksy innowacyjności i konkurencyjności

Oceny poziomu innowacyjności i konkurencyjności w/w gospodarek dokonano z wykorzystaniem dwóch metodyk:

  •   Globalnego Indeksu Innowacyjności (Global Innovation Index - GII)[8] firmowanego przez Cornell University, INSEAD oraz WIPO);
  •   Globalnego Indeksu Konkurencyjności (Global Competitiveness Index - GCI)[9] opracowanego przez Światowe Forum Ekonomiczne.

 

Metodologia oceny konkurencyjności gospodarek Światowego Forum Ekonomicznego jest rozwijana od 1979 r. Podejście uwzględnia szeroką gamę czynników (ogółem 117) wpływających na konkurencyjność i produktywność gospodarki, pogrupowanych w 12 „filarów konkurencyjności”: (1) Instytucje, (2) Infrastruktura, (3) Uwarunkowania makroekonomiczne, (4) Opieka zdrowotna i edukacja na poziomie podstawowym, (5) Szkolnictwo wyższe, (6) Efektywność rynku towarów i usług, (7) Elastyczność rynku pracy, (8) Rozwój rynków finansowych, (9) Zdolność absorpcyjna technologii, (10) Wielkość rynku, (11) Poziom rozwoju środowiska gospodarczego, (12) Innowacyjność. Analizy konkurencyjności z wykorzystaniem indeksu GCI są prowadzone w odniesieniu do 144 krajów.

Globalny Indeks Innowacyjności został opracowany w 2007 r. przez ekonomistów INSEAD (fr. Institut européen d'administration des affaires). Wskaźniki wchodzące w skład GII kwalifikuje się do dwóch podstawowych grup: „czynników kreowania innowacyjności” oraz „wyników działalności innowacyjnej”. W ramach pierwszej grupy czynników tj. „innovation input” wyróżniono kategorie: instytucje, potencjał ludzki, ICT i infrastruktura, zaawansowanie rynku, zaawansowanie działalności biznesowej. Natomiast grupę „innovation output” tworzą: wyniki działalności naukowej oraz efekty działalności twórczej. Ogółem metodyka GII wyróżnia 60 mierników innowacyjności, które są wykorzystywane do przeprowadzenia oceny poziomu innowacyjności 125 gospodarek.

W tabeli 1 przedstawiono pozycję, które kraje objęte badaniem zajmowały w rankingu GCI i GII w 2012 r.

 

INDEKS OCENY

KRAJ

GCI

GII

Szwajcaria

1

1

Szwecja

4

2

Stany Zjednoczone

7

10

Niemcy

6

15

Wielka Brytania

8

5

Holandia

5

6

Francja

21

24

Chiny

29

34

Indie

59

64

Rosja

67

51

Czechy

39

27

Polska

41

44

 

Źródło: opracowanie własne na podstawie http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2012-13.pdf oraz http://www.globalinnovationindex.org/userfiles/file/GII-2012-Report.pdf

 

Na podstawie pogłębionych analiz poszczególnych wskaźników, które tworzą wymienione indeksy wskazano najważniejsze charakterystyki krajów objętych badaniem w aspekcie innowacyjności i konkurencyjności.

 

Wyniki analiz w ujęciu szczegółowym

 

Wiodąca pozycja konkurencyjna i innowacyjna Szwajcarii [Arvanitis et al. 2011[10]] jest wynikiem korzystnych uwarunkowań zarówno po stronie czynników wpływających na kreowanie innowacji, jak i efektów działalności innowacyjnej. Szwajcarskie instytucje naukowo-badawcze charakteryzują się jakością na najwyższym, światowym poziomie, ponadto utrzymują dynamiczną współpracę o charakterze naukowo-badawczym z przedsiębiorstwami, co przy wysokim poziomie wydatków na prace B+R ponoszonych przez sektor biznesu sprawia, że rezultaty prac badawczych są wdrażane na rynku w postaci produktów i procesów, odpowiednio zabezpieczonych prawami własności intelektualnej. Produktywność  pracy charakteryzuje się wysoką dynamiką m.in. dzięki wysokiemu poziomowi absorpcji najnowszych technologii w przedsiębiorstwach oraz stabilną sytuacją na rynku pracy, z jednej strony chroniącą prawa pracowników, natomiast z drugiej zabezpieczającą interesy pracodawców. Ponadto prawidłowe funkcjonowanie instytucji publicznych, w tym instytucji rynku finansowego oraz przejrzyste regulacje prawne stwarzają znakomite warunki dla rozwoju przedsiębiorczości i rynku dóbr i usług. Wysokiemu poziomowi konkurencyjności szwajcarskiej gospodarki sprzyja ponadto doskonale rozwinięta infrastruktura oraz stabilna sytuacja makroekonomiczna. Efektywny system instytucjonalny i biznesowy, a także skuteczny transfer wiedzy i skala dyfuzji innowacyjnych rozwiązań w gospodarce pozwala Szwajcarii przekształcić mocne strony systemu innowacji w konkretne rezultaty: dużą liczbę międzynarodowych zgłoszeń patentowych, dużą liczbę artykułów naukowych w obszarze nauk technicznych i przyrodniczych, wysoki poziom inwestycji w rozwiązania ICT, wysoką dynamikę eksportu produktów wysokiej techniki i usług wiedzochłonnych.

               

W Szwecji [Mattsson et al. 2011[11]], podobnie jak w Szwajcarii, nacisk jest położony na tworzenie warunków do rozwoju bazującego na innowacjach. Ministerstwo Przemysłu i Komunikacji oraz Ministerstwo Edukacji i Kultury opracowały politykę i strategię innowacyjną szwedzkiej gospodarki i konsekwentnie realizują przyjęte w niej cele i zadania. Służy temu m. in. funkcjonująca od 2001 r. rządowa agencja systemów innowacyjnych (VINNOVA) powołana celem finansowania prac badawczych uwzględniających potrzeby rynkowe wysoce konkurencyjnych gałęzi przemysłu. VINNOVA skutecznie realizuje swoją misję tj. umożliwienie Szwecji osiągnięcia statusu światowego lidera na polu badań i innowacji. Aktualne osiągnięcia Szwecji w tych obszarach są znakomite i dotyczą w szczególności: liczby międzynarodowych zgłoszeń patentowych, liczby artykułów naukowych w dziedzinie nauk technicznych i przyrodniczych, poziomu przychodów z licencji i bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Wiodąca pozycja gospodarki szwedzkiej odnosi się również do: systemów kształcenia oraz nauki i badań, dostępnej bazy pracowników wiedzy, dostępności i wykorzystania ICT w biznesie, jakości i skuteczności regulacji prawnych, efektywności rządu i instytucji sektora publicznego, poziomu i struktury wydatków na prace o charakterze badawczo-rozwojowym, wydatków na edukację, jakości instytucji badawczych, skuteczności funkcjonowania inicjatyw klastrowych (w tym powiązań o charakterze międzynarodowym), poziomu intensywności lokalnej konkurencji, dynamiki transakcji finansowanych kapitałem venture, liczby firm globalnych (np. Ericsson, Volvo, ABB, AstraZeneca). Natomiast do relatywnie słabych stron gospodarki szwedzkiej należy zaliczyć: skalę obciążeń podatkowych, sztywność i przeregulowanie rynku pracy oraz liczbę bezrobotnych w grupie  absolwentów szkół wyższych.

               

Odmienne osiągnięcia w obszarze innowacyjności i konkurencyjności w porównaniu do Szwajcarii i Szwecji uzyskuje dotychczasowy globalny lider światowych rankingów - Stany Zjednoczone [Youtie 2011

[12]]. Obserwowany od kilku lat spadek pozycji konkurencyjnej i innowacyjnej tego kraju jest w głównej mierze wynikiem braku stabilności makroekonomicznej. Ostatnie 10-lecie charakteryzowało się występowaniem powtarzających się deficytów fiskalnych prowadzących do zwiększającego się długu publicznego Stanów Zjednoczonych, co w połączeniu z wysoce negatywnym oddziaływaniem kryzysu w sektorze finansowym spowodowało znaczne obniżenie poziomu czynników warunkujących utrzymanie pozycji konkurencyjnej i innowacyjnej USA na dotychczasowym, wysokim poziomie. Zdaniem niektórych ekonomistów[13], na obniżenie pozycji konkurencyjnej Stanów Zjednoczonych, niezależnie od kryzysu w sektorze finansowym miały również inne czynniki, wśród których na pierwszym miejscu należy wymienić sytuację na rynku kształcenia. Ocena innowacyjności przeprowadzona na podstawie tego komponentu sytuuje USA dopiero na 36 pozycji. Szacuje się [Taping America’s..2005[14]], że ok. 50% stopni doktorskich w USA jest przyznawanych obcokrajowcom, podobnie obywatele innych krajów są autorami lub współautorami 25% międzynarodowych zgłoszeń patentowych składanych w USA. Nie bez wpływu na jakość kapitału intelektualnego USA i konsekwentnie utrzymanie wiodącej pozycji w sektorze nauki i badań ma, zdaniem autorów raportu, niższa od średniej dla krajów wysokorozwiniętych liczba absolwentów szkół wyższych, prezentowana na tle liczby oraz dynamiki absolwentów studiów[15] m.in. w Chinach oraz Korei Płd. – krajach definiowanych jako dynamicznie rozwijające się centra wiedzy, nauki i technologii. Pojawienie się problemów na amerykańskim rynku pracy (indukowane sytuacją na rynku kształcenia) w postaci niewystarczającej liczby specjalistów o wysokich kwalifikacjach może być spowodowane zaostrzeniem, ze względów bezpieczeństwa, przepisów imigracyjnych oraz atrakcyjnymi ofertami pracy dla naukowców z zagranicy. Inne słabe strony amerykańskiej gospodarki to m.in.: utrzymujący się deficyt handlowy oraz niskie zaangażowanie kapitału zagranicznego w finansowanie prac badawczych i rozwojowych. Mimo słabych stron firmy amerykańskie nadal należą do najbardziej innowacyjnych na świecie, a Stany Zjednoczone to największy, terytorialnie oraz pod względem populacji, kraj który znalazł się w pierwszej dziesiątce najbardziej innowacyjnych gospodarek.

               

Daleko większe pogorszenie pozycji w rankingu innowacyjności w porównaniu z rokiem 2007 notują Niemcy (spadek o trzynaście pozycji na 15 lokatę w 2012 r.). W ten sposób kolejny rok z rzędu Niemcy znajdują się poza pierwszą dziesiątką najbardziej innowacyjnych gospodarek. Jest to o tyle interesujące, że pod względem efektów działalności innowacyjnej uzyskują 7 pozycję, natomiast mając na uwadze czynniki kreowania innowacyjności zajmują dopiero 23 lokatę. Mimo pewnych niedociągnięć w tym zakresie (np. sztywność rynku pracy, obciążenie podatkami), należy wskazać szereg mocnych stron: jakość infrastruktury, intensywność lokalnej konkurencji, funkcjonowanie procesów produkcyjnych i kanałów dystrybucji, poziom absorpcji technologii w przedsiębiorstwach, w tym dostęp do ICT, jakość instytucji badawczych, stan rozwoju klastrów, współpraca instytucji sektora nauki i biznesu. Wymienione mocne strony gospodarki Niemiec wpływają pozytywnie na odnoszenie korzyści z rozmiarów rynku, zarówno wewnętrznego, jak i wynikającego z intensywnych zewnętrznych powiązań gospodarczych. Natomiast jakość i efektywność systemu kształcenia na poziomie uniwersyteckim i wyższym jest jedną z największych słabości niemieckiego systemu innowacji. Wskaźniki dotyczące m.in. liczebności kadry naukowej, absolwentów szkół wyższych, nadanych stopni doktora w dziedzinie nauk przyrodniczych, ścisłych, technicznych i matematycznych kształtują się na niższym poziomie niż w krajach, które znajdują się na podobnym etapie rozwoju gospodarczego. Zdaniem ekspertów [Aschoff 2011[16]] charakterystyczny dla Niemiec federalizm nie spełnia swojej roli w odniesieniu do systemu kształcenia. Na niekorzyść Niemiec wypada także porównanie wielkości wsparcia udzielonego firmom niemieckim oraz dostępnych narzędzi finansowania prac badawczych na tle innych wysokorozwiniętych krajów. Rozmiar finansowania prac o charakterze badawczo-rozwojowym prowadzonych przez przedsiębiorstwa jest niższy, a wyłącznym instrumentem finansowania działalności B+R instytucji sektora biznesu w Niemczech są projekty badawcze. Strategia rządu „Krajowa Strategia Rozwoju Technologii“ [Ideas. Innovation…2010[17]] uwzględnia zwiększenie poziomu inwestycji w sektorze badawczo-rozwojowym oraz wprowadzenie zachęt podatkowych dla przedsiębiorstw realizujących prace badawczo-rozwojowe. Nie do końca korzystne uwarunkowania dla tworzenia innowacyjnych rozwiązań, nie stanowią przeszkody dla osiągnięcia bardzo dobrych rezultatów: wysokiej liczby zgłoszeń patentowych, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych, eksportu usług kreatywnych, przychodów z udzielonych licencji.

               

Odmienny, pozytywny trend charakteryzuje Wielką Brytanię [Cunnigham 2011[18]], która ponownie znalazła się w grupie 10  najbardziej konkurencyjnych i innowacyjnych gospodarek na świecie (w 2010 r. zajmowała 12 pozycję w rankingu konkurencyjności oraz 14 w rankingu innowacyjności). Kraj poprawia swoją pozycję, odnosząc korzyści z mocnych stron: m.in. wydajności rynku pracy, który pozostaje w kontraście do nieelastyczności rynków pracy silnych gospodarek europejskich. Firmy brytyjskie charakteryzują się wysokim stopniem rozwoju, zarówno w kategoriach innowacyjności, jak i poziomu absorpcji nowych technologii. Mocne strony gospodarki brytyjskiej obejmują wysoką jakość instytucji naukowo-badawczych, wysoki poziom intensywności współpracy sfery nauki i biznesu, dużą liczbę badaczy w przeliczeniu na milion mieszkańców, wysoki poziom nakładów na prace o charakterze badawczo – rozwojowym finansowanych kapitałem zagranicznym. Relatywnie słabą stroną systemu innowacyjnego jest niezadowalająca liczba absolwentów szkół wyższych w obszarze nauk inżynieryjnych. Problemy natury makroekonomicznej w tym: rosnący poziom długu publicznego (77% PKB), relatywnie niski poziom krajowych oszczędności (12,3%) i poziom obciążenia podatkami są najsłabszymi charakterystykami brytyjskiej gospodarki i najpoważniejszymi przeszkodami na drodze utrzymania bardziej zrównoważonego rozwoju i dalszej poprawy pozycji konkurencyjnej. Dodatkowo, prognozuje się zwiększenie negatywnego oddziaływania[19] kryzysu finansowego w strefie euro na brytyjską gospodarkę. Wynika to ze znaczącego zmniejszenia przychodów z eksportu do krajów strefy euro (50% obrotów handlowych Wielkiej Brytanii stanowi wymiana z tymi krajami).

               

Najsłabsze rezultaty w rankingach innowacyjności i konkurencyjności wśród krajów wysokorozwiniętych uzyskuje Francja [Zaparucha 2011[20]] zajmując odpowiednio 24 i 21 pozycję. Wśród mocnych stron gospodarki Francji należy wymienić: infrastrukturę oraz efektywny system kształcenia, zarówno na poziomie podstawowym, jak i wyższym. Wymienione elementy stanowią bazę wyjściową dla instytucji sektora biznesu w adoptowaniu nowych technologii prowadzących do wzrostu wydajności. Dodatkowe atuty stanowią: zaawansowanie rynku i instytucji rynkowych, których pozytywne oddziaływanie na rozwój gospodarki jest wzmacniane korzystną sytuacją na rynku finansowym oraz wielkością rynku dóbr i usług. Do atutów bezpośrednio związanych z działalnością innowacyjną należy zaliczyć: eksport produktów wiedzochłonnych, przychody netto z krajowych inwestycji zagranicznych elektroniczny dostęp do usług publicznych, koszty założenia firmy, jakość infrastruktury, liczbę międzynarodowych zgłoszeń patentowych, poziom wydatków na B+R w relacji do PKB, zatrudnienie w usługach wiedzochłonnych, jakość instytucji badawczych. Wśród słabych stron francuskiego systemu innowacji wymienia się [Lacoste-Bourgeacq 2011[21]]:

  •   czasochłonne i skomplikowane procedury administracyjne charakteryzujące funkcjonujące niezależnie od siebie instytucje publiczne wspierające procesy innowacyjne w firmach;
  •     prowadzenie badań w formule krajowych programów badawczych faworyzujących duże przedsiębiorstwa i wybrane sektory przemysłowe;
  •     nieefektwnie funkcjonujące instytucje transferu technologii z sektora nauki do biznesu;
  •     ukierunkowanie kształcenia na aspekty teoretyczne oraz realizację indywidualnych projektów;
  •     ograniczona liczba ofert pracy w sektorze badań (głównie w instytucjach publicznych) oraz niski poziom płac;
  •     niewielki zakres korzystania z wyników prac badawczych przez firmy sektora MSP;
  •     niski poziom finansowania badań przez przedsiębiorstwa krajowe;
  •   nieefektywny system oceny pracowników sektora nauki w większym stopniu wspierający publikacje w czasopismach międzynarodowych, niż tworzenie innowacyjnych firm,
  •     niską elastyczność francuskiego rynku pracy oraz nacechowane konfliktem relacje pomiędzy pracownikami oraz pracodawcami.

Przeważająca liczba słabych stron charakteryzująca francuski system innowacji była powodem do jego reorganizacji zgodnie z opracowaną w 2009 r. i wdrażaną od 2010 r. Krajową Strategią Badań i Innowacji [Stratégie Nationale 2010[22]].

               

Na tle sytuacji w krajach o silnej pozycji gospodarczej  interesująco przedstawiają się wyniki, które w obszarach innowacyjności i konkurencyjności osiągają najdynamiczniej rozwijające się gospodarki na świecie (reprezentowane przez Chiny i Indie) oraz w Unii Europejskiej (Polska). W tej grupie zdecydowanie przodują Chiny [Tang 2011[23]], które w 2010 roku wyprzedziły gospodarkę Japonii i są drugą, pod względem wielkości Produktu Narodowego Brutto, gospodarką na świecie po USA. Chiny  kontynuują stały postęp w rankingu GCI (29 miejsce w 2012 r., dla porównania Polska zajmuje 41 pozycję). Największy wpływ na konkurencyjną pozycję chińskiej gospodarki ma bardzo korzystna sytuacja makroekonomiczna, poziom zagranicznych inwestycji bezpośrednich oraz dynamika eksportu (w tym produktów wiedzochłonnych). Chiny to jedna z najmniej zadłużonych gospodarek na świecie, o wysokim poziomie oszczędności krajowych (dochodzących do 53% PKB) oraz deficycie budżetowym kształtującym się na umiarkowanym poziomie. Mocne strony chińskiej gospodarki to m.in.: skala intensywności współpracy o charakterze badawczo-rozwojowym w ramach klastrów, liczba zgłoszeń do krajowego biura patentowego, intensywność lokalnej konkurencji. Pomimo rosnącej dynamiki, udział przedsiębiorstw prowadzących (lub finansujących) działalność badawczo-rozwojową jest niski, a większość chińskich przedsiębiorstw[24] zamiast kreować innowacje, imituje zagraniczne rozwiązania technologiczne. Z tego powodu jeden z celów pięcioletniego planu rozwoju chińskiej gospodarki obejmuje zmianę aktualnego paradygmatu zwanego umownie „Made in China” na „Designed in China” [Santarek 2012[25]]. Wśród innych obszarów, które pozostają wyzwaniem dla kreujących politykę gospodarczą Chin należy wymienić: słabość instytucji publicznych, w szczególności: niezadowalająca jakość regulacji prawnych, poziom korupcji i zależności charakteryzujący system sądowniczy, niewystarczający poziom bezpieczeństwa, niezadowalające normy etyki oraz odpowiedzialności biznesowej, skala obciążenia podatkami, utrudnienia prowadzenia działalności gospodarczej, niewystarczający poziom gotowości technologicznej. Wskaźnik odnoszący się do jakości kapitału ludzkiego i badawczego również kształtuje się na relatywnie niskim poziomie. Osiągnięty wynik częściowo zależy od skali  migracji wysoko wykwalifikowanych pracowników (w szczególności sektora B+R) do krajów, które oferują bardziej atrakcyjne warunki pracy i życia.

               

Kolejnym - obok Chin - rynkiem wschodzącym kontynentu azjatyckiego są Indie. Tempo rozwoju gospodarczego Indii utrzymuje się na wysokim poziomie od momentu urynkowienia gospodarki w latach 90-tych. Niemniej jednak luka pomiędzy Chinami a gospodarką Indii powiększa się. Indie to kraj kontrastów, gdzie obok niewielkich, rodzinnych gospodarstw rolnych funkcjonują nowoczesne zakłady przemysłowe; a dynamiczny rozwój nauk medycznych (w szczególności bio- i nanotechnologii) oraz badań w dziedzinie kosmonautyki kontrastuje z brakiem żywności i czystej wody. Mimo wysokiej dynamiki PKB, jego wysokość w przeliczeniu na osobę wynosi 3,5 tys. USD, co sytuuje Indie na 162 pozycji (Chiny 125). Jakkolwiek struktura PKB zaczyna odpowiadać strukturze charakterystycznej dla państwa rozwiniętego: 19% rolnictwo, przemysł 26%, usługi 52%; rozkład siły roboczej nadal przedstawia kraj o niskim poziomie rozwoju gospodarczego: rolnictwo 52%, przemysł 14%, usługi 34%. Obciążenie podatkami jest wysokie, mimo to wydatki na sektor B+R oraz edukacji kształtują się na niskim poziomie. Podstawową słabą stroną gospodarki jest brak odpowiedniej infrastruktury transportowej, energetycznej, telekomunikacyjnej. Wynika to przede wszystkim z wysokich kosztów inwestycji w tych sektorach oraz nieregularnych dostaw energii. Mimo licznych słabych stron gospodarki, w literaturze [Krishna 2011[26]] podkreśla się wysoki potencjał innowacyjny Indii. Wśród czynników kreowania innowacyjności i jednocześnie mocnych stron indyjskiej gospodarki należy wyróżnić: trendy demograficzne (młode społeczeństwo), wysoką dynamikę w sektorze edukacji (szkoły wyższe opuszcza co roku ok. 2,5 miliona absolwentów), poziom jakości instytucji badawczych, dynamikę współpracy o charakterze badawczym w ramach klastrów, intensywność lokalnej konkurencji, sprawność funkcjonowania instytucji rynkowych i finansowych. Najkorzystniejsze efekty działalności innowacyjnej obejmują: poziom dynamiki PKB/mieszk., poziom eksportu produktów wiedzochłonnych oraz usług ICT. Za interesujący należy uznać fakt, że autorem lub współautorem ponad 13% międzynarodowych zgłoszeń patentowych jest osoba pochodzenia hinduskiego, najczęściej jednak mieszkająca i prowadząca prace badawcze poza granicami kraju. Pełne wykorzystanie dużego potencjału innowacyjnego Indii będzie wymagać wprowadzenia zasadniczych reform w gospodarce. Wg raportu Banku Światowego [Dutz 2007[27]] zmiany powinny koncentrować się wokół deregulacji rynku dóbr konsumpcyjnych, pracy, kapitałowego oraz wprowadzenia ułatwień dla przedsiębiorców (obecnie koszty, uciążliwe regulacje prawne, wysoki poziom korupcji i czas potrzebny na uruchomienie działalności gospodarczej sytuują Indie na 132 na 184 analizowane kraje w rankingu Doing Business Banku Światowego).

               

Wysokiej, na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej, dynamice rozwoju polskiej gospodarki nie towarzyszy adekwatny wzrost poziomu innowacyjności. Analizy przeprowadzone z uwzględnieniem międzynarodowego indeksu innowacyjności (GII) sytuują Polskę na ostatnich miejscach list rankingowych w porównaniu z krajami UE. W 2012 r. w Globalnym Rankingu Innowacyjności Polska została sklasyfikowana na 44 pozycji. W grupie krajów Unii Europejskiej jedynie Rumunia uzyskała słabszy rezultat (52 miejsce). Na podstawie wartości wskaźników odpowiadających za kreowanie innowacji Polska zajęła 41 lokatę, natomiast wartość wskaźników wyrażających efekty innowacji plasuje Polskę na 50 pozycji. W pierwszym przypadku (stymulowanie innowacyjności) Polska wyprzedziła trzy kraje unijne: Bułgarię (47), Grecję (50) i Rumunię (51). Natomiast uwzględniając drugie kryterium (efekty działalności innowacyjnej) słabszą pozycję w rankingu uzyskały jedynie: Rumunia i Grecja (odpowiednio: 57 i 82 lokata). Zgodnie z indeksem GII wysoka liczba studentów jest najmocniejszą stroną polskiego systemu innowacyjnego. Natomiast słabe strony gospodarki Polski w zakresie innowacyjności obejmują: znikomy elektroniczny dostęp do usług publicznych, bardzo niską jakość infrastruktury publicznej, nieskuteczne prawo i duże obciążenie przepisami, a także słabą skłonność do kooperacji w ramach klastrów. Korzystniejszy rezultat uzyskuje Polska w przypadku zastosowania metodologii GCI, w której analizuje się konkurencyjność gospodarki[28]. W 2012 roku wartość zintegrowanego wskaźnika konkurencyjności dla Polski wyniosła ok. 4,5 (maksymalna wartość wskaźnika wynosiła 7), pozwoliło to Polsce zająć 41 pozycję. Za Polską sklasyfikowano następujące kraje UE: Włochy (42), Litwę (45), Maltę (47), Portugalię (49), Łotwę (55), Słowenię (56), Cypr (58), Węgry (60), Bułgarię (62), Słowację (71), Rumunię (78), Grecję (96). Najniższą wartość w ramach poszczególnych filarów konkurencyjności uzyskały wskaźniki dotyczące innowacyjności gospodarki (3,2; 63 miejsce w rankingu) oraz infrastruktury (3,9; 73 miejsce w rankingu). Najniższą pozycję w rankingu w ramach filaru „Innowacyjność” Polska uzyskała w odniesieniu do wskaźnika: „współpraca badawcza pomiędzy przedsiębiorstwami a uniwersytetami” (67), natomiast najwyższą w przypadku miary „jakość instytucji naukowo-badawczych” (45).

 

Negatywne trendy w sferze innowacyjności i konkurencyjności charakteryzujące polską gospodarkę stanowią wystarczającą motywację do podjęcia próby zaproponowania zmian odnośnie do obecnie stosowanych publicznych narzędzi wsparcia. Zmiany zostaną zarekomendowane po przeprowadzeniu analizy instrumentów funkcjonujących w krajach przyjętych jako punkt odniesienia w prowadzonych badaniach.  

(cdn)

Autor: dr A. Sacio-Szymańska

 

Analizy są prowadzone w Zakładzie Strategii Innowacyjnych ITeE – PIB w ramach zadania pt. „Monitorowanie skuteczności wprowadzanych na poziomie kraju systemowych uregulowań w zakresie innowacyjnych rozwiązań technicznych i organizacyjnych wspomagających procesy wytwarzania i eksploatacji obiektów technicznych”  realizowanego w Programie Strategicznym pn. Innowacyjne systemy wspomagania technicznego zrównoważonego rozwoju gospodarki (www.programstrategiczny-poig.itee.radom.pl). 

 



 


[2] Porter M.E., he Competitive Advantage of Nations, Harvard Business Review, March-April 1990, s.

[3] Podręcznik Oslo, Zasady gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji, OECD, 1997 – 2005.

[4] Marciniak S., Innowacyjność i konkurencyjność gospodarki, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2010.

[5] Foray D. et al., Guide on regional/national Research and Innovation Strategies for Smart Specialisation (RIS³), European Commission, Joint Research Centre, Institute for Prospective Technological Studies, 2012.

[6] Na podstawie pozycji, która dany kraj zajmował w rankingu Global Innovation Index

[7] Na podstawie pozycji, która dany kraj zajmował w rankingu Global Competitiveness Index

[10] Arvanitis S., Bolli T., Lepori B., Wörter M., ERAWATCH Country Reports 2010: Switzerland,  ERAWATCH Network – KOF ETHZ, 16.03.2011

[11] Mattsson P., Stern P., Geschwind L., ERAWATCH Analytical country report 2010: Sweden, ERAWATCH Network – Faugert&Co, Technopolis, 30.06.2011

[12] Youtie J., ERAWATCH Analytical country report 2010: United States of America, ERAWATCH Network 14.12.2011.

[13]M.in. noblisty Paula Krugmana, [Krugman P., The Uneducated American, The New York Times, październik 2009, http://www.nytimes.com/2009/10/09/opinion/09krugman.html]

[14] Tapping America’s Potential: The Education for Innovation Initiative , U.S. Chamber of Commerce, lipiec 2005, http://www.uschamber.com/reports/tapping-americas-potential-education-innovation-initiative.

[15] W szczególności liczby absolwentów studiów inżynieryjnych - wskaźnika, którego wartość sytuuje USA na 78 pozycji.

[16] Aschhoff E. B., Rammer Ch., ERAWATCH Analytical country report 2010: Germany, ERAWATCH Network – Centre for European Economic Research (ZEW), 24.08.2011

[17] Ideas. Innovation. Prosperity. High-Tech Strategy 2020 for Germany, Federal Ministry of Education and Research (BMBF), Bonn, Berlin 2010 http://www.bmbf.de/pub/hts_2020_en.pdf

[18] Cunningham P., Gök A., ERAWATCH Analytical country report 2010:United Kingdom, MIOIR/PREST: University of Manchester, 30.06.2011

[19] Odrębność walutowa i idąca za nią autonomia w zakresie polityki monetarnej początkowo pozwalała neutralizować negatywny wpływ kryzysu finansowego w strefie euro na gospodarkę Wielkiej Brytanii.

[20] Zaparucha E., ERAWATCH Analytical country report 2010: France, ERAWATCH Network – Technopolis Group, 30.06.2011.

[21] Lacoste-Bourgeacq J. F., Groff A., What Can We Learn from National Innovation Metrics? France as a Case Study in Change, 2011 http://www.innovationmanagement.se/

[23] Tang L., ERAWATCH Country Reports 2010: China, ERAWATCH Network – School of Public Policy, Georgia Institute of Technology, Atlanta, GA USA, 14.12.2011.

[24] Do wyjątków należy zaliczyć takie firmy jak: Lenowo, Huawei, Haier, które są globalnie rozpoznawane zajmując czołowe pozycje na światowych rynkach [25].

[25] Santarek K. (red.), Analiza narzędzi wspomagania innowacyjności wykorzystywanych w wybranych krajach Unii Europejskiej i na świecie, Raport z badań, Warszawa 2012.

[26] Krishna V.V., ERAWATCH Analytical country report 2010: India, ERAWATCH Network – Jawaharlal Nehru University 14.12.2011

[27] Dutz M.A.,Unleashing India’s Innovation: Towards Sustainable and Inclusive Growth, World Bank, Washington, DC, USA, 2007

[28] Metodologia Światowego Forum Ekonomicznego uwzględnia różnice w poziomie rozwoju poszczególnych krajów. Polska została zakwalifikowana do grupy krajów znajdujących się na przejściowym etapie rozwoju z poziomu 2 (wzrost konkurencyjności poprzez zwiększenie wydajności) na poziom 3 (wzrost konkurencyjności poprzez zwiększenie innowacyjności), co znajduje wyraz w odmiennych wagach nadawanych analizowanym wskaźnikom konkurencyjności.

Platforma INFormatyczna wspomagająca funkcjonowanie sieciowych organizacji działających na rzecz skutecznej transformacji i transferu
wyników badań naukowych do praktyki gospodarczej

Ta strona używa cookie. Korzystając z tej strony wyrażasz zgodę na używane cookie zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Zrozumiałem
Joomla 1.7 templates.
Joomla 2.5